Ереванның Еуропалық таңдауы: Мәскеудің «Украина сценарийімен» сес көрсетуі нені білдіреді?
Соңғы апталарда Кавказ аймағындағы геосаяси ахуал күрт шиеленісе түсті. Ресей президенті Владимир Путин Арменияның Еуропалық Одаққа (ЕО) жақындау ниетіне қатысты бұрын-соңды болмаған қатаң мәлімдеме жасап, Ереванды «Украинаның тағдырын қайталауы мүмкін» деп ашықтан-ашық ескертті https://ru.themoscowtimes.com/2026/05/10/ne-nuzhno-dovodit-do-krainosti-putin-prigrozil-armenii-povtoreniem-stsenariya-ukraini-iz-za-planov-vstupit-v-es-a194955. Бұл – екі ел арасындағы ондаған жылдарға созылған стратегиялық одақтастықтың іргесі сөгіле бастағанының айқын белгісі.
Мәскеудің қатаң риторикасы: Доңайбат па, әлде дайындық па?
Ресей басшысының «жағдайды шектен шығармау керек» деген сөзі Армения билігіне жолданған соңғы ескерту сияқты естіледі. Мәскеу үшін Арменияның ЕО-ға интеграциялану жоспары жай ғана экономикалық қадам емес, бұл – Ресейдің Оңтүстік Кавказдағы соңғы тірегінен айырылуымен тең.
Сарапшылардың пікірінше, Путиннің Украинаны мысалға келтіруі кездейсоқ емес. Бұл – «егер Батысқа бет бұрсаңдар, аумақтық тұтастықтарың мен қауіпсіздіктеріңе кепілдік жоқ» деген тікелей месседж. Кремль посткеңестік кеңістікті әлі де өз ықпал ету аймағы деп санайды және мұндағы кез келген «бөтен» ойыншының пайда болуын соғыс жариялаумен тең көреді.
Пашинянның «қауіпті» ойыны
Никол Пашинян бастаған Армения үкіметі соңғы жылдары Ресейден іргесін аулақ сала бастады. Бұған Таулы Қарабақтағы соғыс кезінде Ресей мен ҰҚШҰ-ның (Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы) әрекетсіздігі басты себеп болды. Ереван қазіргі таңда қауіпсіздік архитектурасын әртараптандыруға тырысып, Франциямен әскери келісімдер жасасуда және ЕО-мен визасыз режим мен мүшелік мәселесін талқылап жатыр.
Бірақ бұл «көпвекторлы саясат» Армения үшін тым қымбатқа түсуі мүмкін. Өйткені:
- Экономикалық тәуелділік: Арменияның газ және энергия жүйесі толықтай Ресейдің бақылауында.
- Логистика: Армения тауарларының негізгі экспорты Ресей нарығына бағытталған.
- Әскери база: Гюмридегі 102-ші ресейлік әскери база әлі де тұр.
«Екінші майдан» қаупі және аймақтық тепе-теңдік
Егер Ресей өзінің экономикалық және саяси рычагтарын іске қосса, Арменияның ішкі саяси жағдайы тұрақсыздануы әбден мүмкін. Путиннің «Украина сценарийі» туралы айтқаны тек әскери шабуыл емес, сонымен бірге гибридті соғыс, энергетикалық блокада және ішкі төңкерістерді ұйымдастыруды да меңзейді.
Батыс елдері Ереванды қолдағанымен, Украинадағы жағдай көрсеткендей, Ресейдің тікелей агрессиясы басталғанда НАТО немесе ЕО әскер жіберіп көмектеспейтіні анық. Бұл Арменияны өте осал позицияға қойып отыр.
Қорытынды
Армения қазір «екі оттың ортасында» тұр. Бір жағынан — демократиялық құндылықтар мен Еуропалық даму жолы, екінші жағынан — Ресейдің қатал геосаяси талаптары. Путиннің доңайбаты Ереванды бұл жолдан қайтара ала ма, әлде Армения өз таңдауында соңына дейін тұра ма? Бұл сұрақтың жауабы алдағы бірнеше айда белгілі болмақ. Анығы сол — Кавказдағы жағдай бұрынғыдай болмайды.